M Sert Ünsüz Mü? Kafamızda Dönüp Duruyor
İzmir’de 25 yaşında bir gencin gündelik hayatta bir konu üzerine düşünmesiyle ilgili küçük bir örnekle başlayalım. Her şey çok normal, kahvemi alıp sabah kahvaltısına geçiyorum. Fakat birden, gözümün önüne gelen “M sert ünsüz mü?” sorusu, tam da kahvaltıyı hazırladığım sırada kafamı karıştırıyor.
“Ya M gerçekten sert ünsüz mü? Yani, düşünsene, hiç bu kadar takılmadığım bir şeydi. Ne oluyor?” diye içimden geçirmeye başladım. Aslında, sabah saatlerinde dondurma yerken ya da bir arkadaşla tatlı tatlı laf yaparken kafamda dönüp duracak sorular bunlar. Ne zaman ki M’nin sertliği konusunu sorgulamaya başladım, dünya sanki durdu.
M Sert Ünsüz mü? Sorusu Nereden Çıkmış Olabilir?
Öncelikle, konunun nereden çıktığını bir anlamaya çalışalım. İzmir’de arkadaşlarla yürüyüş yapıyoruz, herkes bir şeyler konuşuyor, kahkahalar havada uçuşuyor. Herkesin dilinde bir “M” harfi var, biri bir şey söylüyor: “O kadar tatlısın ki, mmmh!” Sonra biri de “M sert ünsüz mü?” diye bir soru soruyor, konu açılıyor.
Herkes birbirine bakıyor, ben de doğal olarak kulak misafiri oluyorum. Ağızlarındaki “M” harfi, garip bir şekilde günün ana konusu haline geliyor. M, herkesin içinde olduğu bir harf ya! Ama asıl soru şu: “Ya M gerçekten sert ünsüz mü?”
Güldük ama düşündüm… Hani, “M, sert ünsüz mü?” sorusu bile, insanı bir şekilde ciddileştiriyor. “Sert” kelimesinin içinde bu kadar anlam var mıydı? Bazen, basit bir soru hayatı sorgulamama neden olabiliyor. “Ne olacak bu dil? M niye sert olsun, ki?” diye içimden geçiriyorum. Belki de sadece yanlış bir soru sormuşumdur.
Sert ve Yumuşak Ünsüzlerin Farkı: Dil Mi? Yoksa Kalp Mi?
Hadi şimdi dil bilgisiyle işi çözelim. Türkçede sert ünsüzler ve yumuşak ünsüzler var. Şimdi, M’nin sert olup olmadığı konusunu böyle incelemeliyiz. M’nin sert ünsüz olduğunu iddia etmek, herhalde onu zorlama bir işkenceye sokmak gibi bir şey olurdu. Yani M, yumuşak, sevimli, sesiyle herkesi rahatlatan bir harf, sert olamaz ki!
Ayrıca, bazı harfler var ki onlarla dalga geçmemek elde değil. Hani, Türkçede “b, c, d” gibi harfler vardır ya, her biri sert, tok ve güçlü sesler çıkarır. Ama M? M bir nevi tüm bu sertliğe karşı adeta bir rebel, sanki her zaman “Beni geçemezsiniz!” diyen bir karakter gibi. Durduğunda ortalığı sessizliğe boğar, ama durduğu yer de genelde başka harflerin yumuşadığı noktadır. “Bana bak, ben de biraz yumuşarım!” diyormuş gibi. Hangi M harfi sert olabilir ki?
M’nin Sertliğine Mi Yumuşaklığına mı?
İç sesimi bir an duyuyorum: “Sert olan M mi? Yumuşak mı? Gerçekten sert olsaydı, bu kadar sevimli olamazdı!” Ama sonra birden aklıma bir arkadaşım geliyor. Evet, o da tıpkı M gibi… Merve! “M” harfinin adı gibi! O da tam ortada, bir yanda sertliğiyle oturur, ama bir bakarsınız, yumuşacık, seni en sert duruşuyla bile rahatlatan bir insan! O yüzden belki de bu yazıyı yazmamın tek nedeni, M’nin sertliğini tam anlamış olmam.
Şöyle bir diyalog düşünün:
Ben: “Ya M sert ünsüz mü?”
Merve (gülerek): “Bunu bana mı soruyorsun? Herkesin sert dediği bir şeyi, ben ne kadar yumuşak hale getirebilirim ki?”
Ben: “Hah, işte tam olarak! M nasıl sert olabilir? Yumuşak ama derin bir karakter var onda!”
Bunu bir içsel konuşma olarak kabul edebilirim, çünkü böyle sorgulamalarla tüm günü geçirebilirim.
M ve “Diğer Sert Ünsüzler”: Dostça Bir Düğüm
Diyelim ki, “M sert ünsüz mü?” sorusu bu kadar dönüp duruyorken, ya bir de L harfini düşünsenize. Düşünsen, L kadar rahat bir harf var mı? Sertliği yumuşaklığı geçtim, L, sanki her zaman gülerken gülümsüyor gibidir. Ama M? M bir nevi tüm bu rahatlığı asla kabul etmeyen, ancak zamanla yumuşayan bir karaktere dönüşebilir.
Bir diyalog daha gelsin:
Ben: “Bir dakika, o zaman M, L’den daha mı sert?”
Merve: “M, evet! M’yi sert görebilirsin, ama L kadar rahatlatıcı olamazsın!”
Ben: “Gerçekten, L’yi yumuşatamıyorsun, ama M’yi… Düşün, sen bile zamanla M’yi yumuşatıyorsun!”
Böylece M’nin yumuşaklığına dair anlayışlarımı biraz daha derinleştiriyorum. M’nin ne kadar sert olduğunu anlatmanın tek yolu bu olmalı, değil mi?
Sonuç: M’nin Sertliği, Aslında Ne Anlama Geliyor?
Sonuç olarak, M’nin sert ünsüz olması fikri, tam olarak dil bilgisinin ötesine geçiyor. M harfi, sertliğiyle yumuşaklığını birbirine entegre ediyor. Yani bir tür büyü yapmış gibi, bir yandan yumuşak, bir yandan sert kalabiliyor. “M sert ünsüz mü?” sorusunun cevabı bence çok açık değil. Sert ve yumuşak arasındaki dengeyi yakalamış bir harf.
Öyle ki, bu yazıyı yazarken bir an fark ettim ki, “M” kadar eğlenceli ve içsel sorgulamalara açık bir şey yok. O yüzden bir soru soruyoruz ama cevabı da kendi içimizde buluyoruz, ve buna odaklanmak, dili çok daha eğlenceli kılıyor. Bu kadar sıkıcı olmayalım, değil mi?
M’nin sertliği ya da yumuşaklığı sadece bir soruydu, ama bir yandan aslında bütün dilin ne kadar yaratıcı bir oyun alanı olduğunu anlatıyordu. Tüm sert ve yumuşak ünsüzlerin ötesinde, her şeyin ne kadar derin olduğunu hepimiz biliyoruz. Yani, M… M’nin sertliği veya yumuşaklığı aslında tamamen bakış açısına göre değişir.